Abiapuntua Urkiolako santutegia

Gaur Durangaldean emango dugu eguna, euskal mitologiaren epizentroan. Eskualdea izaki berezi askoren bizilekua izan da, izan ere, euskal mitologiako pertsonaia guztiak Urkiolako Parke Naturalean bizi izan dira. Horregatik, parkean bertan hastea gomendatzen dizugu. Zehazki, Urkiolako santutegian. Kristautasunaren aurretik gure arbasoek ere hartzen zuten leku sakratutzat, eta santutegia eraiki zeneko data ezagutzen ez den arren, VIII-XI. mendekoa dela esaten da.

Santutegiaren parean dagoen harria deigarria da. Inguruko biztanleek meteorito bat dela diote, baina, egia esan, burdin minerala da. Kondairak dioenez, ezkongabeak harriaren inguruan bueltaka hasten badira, emaztea edo senarra lortuko dute. Santutegitik oso gertu, seinaleztatutako bide batean, 3 gurutzeen begiratokia dago, Atxarteko haitzartera iristen den benetako paradisua.

Parkeak Toki-Alai Interpretazio Zentroa du, parkearen erakusketa iraunkorrarekin eta ibilbideei, interesguneei eta informazio turistikoari buruzko informazioarekin. Esan beharra dago Urkiolako Parke Naturalean dauden mendi eta gailurren artean Anboto (1.331 m) nabarmentzen dela, Durangaldeko mendirik altuena eta esanguratsuena. Asko dira mendi honi buruz kontatzen diren kondairak. Bertan dago Mariren kobazuloa, euskaldunen jainkosaren bizilekutzat hartzen dena.

Durangaldeko ibilbide honek Durangoraino hurbiltzen zaitu, historiaz eta kulturaz betetako hiribildua gastronomiaz gozatzeko. Durango Erdi Aroko hiribildua da, 1997an Monumentu Multzo izendatu zuten hirigune historikoa duena. Beste eraikuntza eta jauregien artean, Uribarriko Santa Maria basilika, eliza, Santa Ana arkua eta Kurutziagako gurutzea nabarmentzen dira.

Arratsaldean, hurbildu zaitez Gerediagako batzar-etxera. San Salbatore eta San Klemente ermitek, Foru Zelaiek, haritzek eta errenazimentuko gurutzeek osatzen dute Gerediagako zinpeko multzoa. Durangaldea osatzen zuten 12 parrokiei buruzko erabaki politikoak Gerediagako Probintzia Auzitegian hartzen ziren eta gaur egun Europako Parlamenturik zaharrena osatzen dute. Handik oso gertu, Oiz mendiaren magalean dagoen Garai herri xarmagarri eta lasaia dago, baita Momoitio ermita eta nekropolia ere, IX. mendekoa.

Azken geldialdia Elorrio da, ondare monumental aparta duena. Elorriok balio handiko multzo historiko-artistikoa du, jauregiak, armarriak, iturriak eta hiribilduko kantoi guztiak apaintzen dituzten gurutzeak dituena. Bizkaian armarri gehien dituen udalerria da, 69 baititu. Elorrion dago Argiñetako Nekropolia, VII-IX. mendeetatik Erdi Arora arte eraikitako sarkofagoen kopuru eta kronologiagatik, Euskal Herriko hileta-monumentu garrantzitsuenetako bat da. Sarkofagoak inguruko auzoetako nekropolietan erabiltzeko eraiki ziren, baina XIX. mendean berriro elkartu ziren. Udalerrian Solatsu Telleria-Baserria ere bisita daiteke, teilak fabrikatzeari buruzko interpretazio zentroarekin.

Abiapuntua Santa Katalina itsasargia

Gaurko eguna Lea Artibai eskualdean zehar igaroko dugu.

Lekeitioko Santa Katalina itsasargia da gure abiapuntua. Santa Katalina itsasargia Euskadin bisita daitekeen itsasargi bakarra da. Gainera, bertan, interpretazioa zentroa dago nabigazioaren teknikak eta funtsezko oinarriak ezagutzeko eta ikasteko. Talaiaren ondoan dago, kokaleku natural batean, eta bisitariei Lekeitiotik Elantxoberainoko bidaia birtuala egiteko aukera ematen die.

Jarraitu baino lehen, ez utzi Lekeitio bisitatzeari. Bertako kale estu harriztatuak portu batera iristen dira, eta han oraindik ikusi ahal izango dituzu itsasontziak arrain freskoa deskargatzen edo saregileak josten. Alde zaharrean ondare artistiko oparoa dago. Nabarmentzekoa da Jasokundeko Andre Mariaren Basilika eta bere erretaula gotiko bikaina, Bizkaiko bitxi erlijiosoetako bat.

Kostaldea jarraituz, Ondarroara iritsiko gara. Alde zaharrean, Zubi Zaharra eta Kofradia Zaharra aurkituko ditugu. Ondarroa bertako gastronomia eta arrain goxoa dastatzeko geldialdia izan daiteke, bertako portua Bizkaia osoko jendetsuenetako bat baita. Ez utzi Kamiñazpi auzoa bisitatzeari, itsasoko langileei omenaldia egiten dieten horma-irudiekin, ez baitzaituzte epel utziko, ezta Erdi Aroko Alde Zaharra ere, kale estuekin, etxe metatu eta mailakatuekin eta ondare historiko aberatsarekin.

Arratsaldean, barrualdera sartuz, Markina-Xemein udalerria bisitatuko dugu, Donejakue Bidearen Bizkaiko sarrerako atea. Arretxinagako San Migel baseliza berezia du, oinplano hexagonal harrigarriarekin eta aldare megalitikoarekin, baita “La universidad de la pelota” izenez ezagutzen den udalerriko frontoia ere.

Oso gertu, Ziortzako Zenarruzako Kolegiata dago, Euskadiko Monumentu Nazional izendatua. Multzo erlijioso hori elizak, klaustroak, ostatuak, abadearen etxe berriak, kolonoen etxeek, sartzeko bi ateek eta komunitate zistertarrak, kalonjeen etxe zaharrek, patioak eta Erdi Aroan eraikitako bide harriztatuak osatzen dute. Gaur egun, Donejakue Bideko bide harriztatua duen zati bakarra da Bizkaian.