Abiapuntua Urkiolako santutegia

Gaur Durangaldean emango dugu eguna, euskal mitologiaren epizentroan. Eskualdea izaki berezi askoren bizilekua izan da, izan ere, euskal mitologiako pertsonaia guztiak Urkiolako Parke Naturalean bizi izan dira. Horregatik, parkean bertan hastea gomendatzen dizugu. Zehazki, Urkiolako santutegian. Kristautasunaren aurretik gure arbasoek ere hartzen zuten leku sakratutzat, eta santutegia eraiki zeneko data ezagutzen ez den arren, VIII-XI. mendekoa dela esaten da.

Santutegiaren parean dagoen harria deigarria da. Inguruko biztanleek meteorito bat dela diote, baina, egia esan, burdin minerala da. Kondairak dioenez, ezkongabeak harriaren inguruan bueltaka hasten badira, emaztea edo senarra lortuko dute. Santutegitik oso gertu, seinaleztatutako bide batean, 3 gurutzeen begiratokia dago, Atxarteko haitzartera iristen den benetako paradisua.

Parkeak Toki-Alai Interpretazio Zentroa du, parkearen erakusketa iraunkorrarekin eta ibilbideei, interesguneei eta informazio turistikoari buruzko informazioarekin. Esan beharra dago Urkiolako Parke Naturalean dauden mendi eta gailurren artean Anboto (1.331 m) nabarmentzen dela, Durangaldeko mendirik altuena eta esanguratsuena. Asko dira mendi honi buruz kontatzen diren kondairak. Bertan dago Mariren kobazuloa, euskaldunen jainkosaren bizilekutzat hartzen dena.

Durangaldeko ibilbide honek Durangoraino hurbiltzen zaitu, historiaz eta kulturaz betetako hiribildua gastronomiaz gozatzeko. Durango Erdi Aroko hiribildua da, 1997an Monumentu Multzo izendatu zuten hirigune historikoa duena. Beste eraikuntza eta jauregien artean, Uribarriko Santa Maria basilika, eliza, Santa Ana arkua eta Kurutziagako gurutzea nabarmentzen dira.

Arratsaldean, hurbildu zaitez Gerediagako batzar-etxera. San Salbatore eta San Klemente ermitek, Foru Zelaiek, haritzek eta errenazimentuko gurutzeek osatzen dute Gerediagako zinpeko multzoa. Durangaldea osatzen zuten 12 parrokiei buruzko erabaki politikoak Gerediagako Probintzia Auzitegian hartzen ziren eta gaur egun Europako Parlamenturik zaharrena osatzen dute. Handik oso gertu, Oiz mendiaren magalean dagoen Garai herri xarmagarri eta lasaia dago, baita Momoitio ermita eta nekropolia ere, IX. mendekoa.

Azken geldialdia Elorrio da, ondare monumental aparta duena. Elorriok balio handiko multzo historiko-artistikoa du, jauregiak, armarriak, iturriak eta hiribilduko kantoi guztiak apaintzen dituzten gurutzeak dituena. Bizkaian armarri gehien dituen udalerria da, 69 baititu. Elorrion dago Argiñetako Nekropolia, VII-IX. mendeetatik Erdi Arora arte eraikitako sarkofagoen kopuru eta kronologiagatik, Euskal Herriko hileta-monumentu garrantzitsuenetako bat da. Sarkofagoak inguruko auzoetako nekropolietan erabiltzeko eraiki ziren, baina XIX. mendean berriro elkartu ziren. Udalerrian Solatsu Telleria-Baserria ere bisita daiteke, teilak fabrikatzeari buruzko interpretazio zentroarekin.